Azerbaycan-Ermeni Münakaşasının Kronolojisi

1724, 10 Kasım: Rusya İmparatoru Birinci Petro, Ermenilerin Güney Kafkasya’ya ve aynı zamanda Azerbaycan topraklarına sürülmesine ferman vermiştir.

1828, 10 Şubat: Rusya’yla İran arasında imzalanmış Türkmençay Antlaşmasının 15. maddesine göre Ermeniler, İran’dan Azerbaycan’ın Karabağ, Şeki, Şamahı, Nahcivan, Göyçe ve Erivan bölgelerine yerleştirilmeye başlamıştır.

1828, 21 Mart: Rus Çarı I. Nikolay’ın fermanıyla Rusya tarafından işgal edilmiş Azerbaycan’ın Erivan ve Nahcivan Hanlıkları bölgesinde “Ermeni Vilayeti” oluşturulmuştur.

1829, 2 Eylül: Rusya’yla Osmanlı Devleti arasındaki Edirne Antlaşmasına göre Ermenilerin Azerbaycan topraklarına göç etmesi resmileşmiştir.

1828-1830: İran’dan Azerbaycan’ın Karabağ, Nahcivan ve Erivan topraklarına 40 bin Ermeni ailesi yerleştirilmiştir.

1828-1830: Osmanlı topraklarından 84 bin Ermeni ailesi daha Azerbaycan topraklarına yerleştirilmiştir.

1836: Ermenilerin tahrikiyle Rus Çarı I. Nikolay, Arnavut kilisesinin iptaliyle ilgili bir ferman imzalamış ve Arnavut kilisesi Ermeni kilisesinin riayetine girmiştir.

1890: Ermeniler Tiflis’te “denizden denize” büyük Ermenistan hülyasını gerçekleştirmek, Türk-Müslüman toplumunun tarihi topraklarını zapt etmek için terörist “Taşnaksutyun” partisini kurmuşlardır.

20. yüzyıl Başında: Rus tarihçi N. Şavrov’un bilgilerine göre, Güney Kafkasya’da 1 milyon 300 bin Ermeni yaşıyordu. Bu insanlardan 1 milyonu ise bu bölgeye sonradan yerleştirilmiştir.

1905, 6-9 Şubat: Çar, hâkim dairelerin yardımlarıyla Bakü şehrinde silahlı Ermeni grupları tarafından binlerle Azerbaycanlı öldürülmüştür.

1905, 5 Mayıs: Ermeniler Nahcivan’da Azerbaycanlı ahaliye karşı soykırıma başladılar.

1905, 24 Mayıs: Taşnak kuvvetleri Erivan şehrinde Azerbaycanlı ahaliye karşı soykırım yaptılar.

1905, Mayıs-Haziran: Erivan bölgesinin Mengus, Güllüce, Kemal, Ulu ve Tekye köyleri Taşnak kuvvetleri tarafından kanlı soykırımlara maruz bırakılmıştır.

1905, Haziran-Temmuz: Türkiye’den ve İran’dan Müslüman gönüllüleri Erivan’a yardıma gelerek şehrin Azerbaycanlı ahalisinin tamamen öldürülmesine karşı tedbir aldılar.

1905, Haziran: Cebrayıl kazası, Ermeni-Taşnak kuvvetlerinin soykırımına maruz kaldı.

1905, Haziran: Zengezur kazası, Ermeni-Taşnak kuvvetlerinin soykırımına maruz kaldı.

1905, 16-21 Ağustos: Taşnak kuvvetleri özel hazırlaıktan sonra Şuşa şehrinde Azerbaycanlı ahaliye karşı soykırımlar yaptılar.

1905, 26 Kasım: Ermeni silahlı birlikleri Nahcivan’ın Cehri köyünü yerle bir ettiler.

1905-1906: Ermeni-Taşnak birlikleri tarafından Bakü’de ve Azerbaycan’ın çeşitli bölgelerinde binlerce Azerbaycanlı insanı katletmiş, 158 Müslüman köyü dağıtılmış ve tarumar edilmiştir.

1906, Ağustos: Ermeni-Taşnak birliklerinin Azerbaycanlı ahaliye karşı yapmış oldukları soykırımlardan korunma amacıyla Şuşa’da “Difai-Müdafaa” partisi oluşturuldu. Partinin Gence, Bakü, Ağdam, Berde, Yevlah, Karyagin, Terter, Nahcivan, Kars, Vladikafkas’ta şubeleri oluşturuldu.

1918, 31 Mart-2 Nisan: Bakü’de Taşnak-Bolşevik birlikleri 12 binden fazla Türk-Müslüman ahaliyi katletti. Taşnak kuvvetleri Bakü’nün Müslüman ahalisinin 400 bin Manat değerindeki ziynet eşyalarına el koyup kendi hesaplarına geçirdi. Bakü’nün birçok tarihi mekânını ve aynı zamanda İsmailliye binasını, “Dağıstan” ve “İskenderiye” konaklarını, “Kaspi” gazetesinin binasını ve Kuran-ı Kerim’in Azeri Türkçesiyle basılmış olan beş bin nüshasını yaktılar.

1918, Mayıs-Temmuz: Şamahı kentinde S. Lalayan’ın öncülüğünde Taşnak-Bolşevik askeri birlikleri tarafından 8 binden fazla Azeri halk katledildi, kentin tüm tarihi abideleri yakılarak yok edildi. Şamahı kenti 1 milyar Manat değerinde zarara uğradı.

1918, Mart-Temmuz: Şamahı kazasında 53 Azerbaycanlı köyü Taşnak-Bolşevik birlikleri tarafından dağıtılmış ve yağmalanmıştır. Bu soykırımda 8027 kişi katledilmiştir. Onlardan 4190’ı erkek, 2560’ı kadın, 1277’si ise çocuktur. Kazan’ın 53 köyü 339,5 milyon Manat tutarında zarara uğramıştır.

1918 Nisan-Temmuz: Küba kazasının Amazasp’ın yönettiği Taşnak askeri birlikler tarafından 16 bin Türk-Müslüman, 3 bin Yahudi katledilmiştir. Kazan’ın 162 köyü dağıtılmıştır ve bu köylerin 35’i şu anda mevcut değildir. 2007 yılında Küba kentinde arkeolojik kazılar esnasında çok sayıda insan kemikleri bulunmuştur. Bu mezarlıkların 1918 yılında Taşnak-Bolşevik birlikleri tarafından katledilen Azerbaycanlılara ait olduğu kanıtlanmıştır.

1918, Mart-Eylül: Lenkeran kazasında Taşnak-Bolşevik birlikleri tarafından 2 binden fazla Azerbaycanlı katledilmiş ve malları yağmalanmıştır.

1918, Mart-Mayıs: Zengezur kazasında Andronik, Nejde, Dro’nun yönettiği askeri birlikler tarafından 115 Müslüman köyü yıkılmıştır. Onlardan 3257’si erkek, 2276’sı kadın, 2196’sı çocuktur. 1060 erkek, 794 kadın ve 485 çocuk ise sakat bırakılmıştır. Kazan’ın Azerbaycanlı insanları 1 milyon Manat tutarında ekonomik zarara da uğramıştır.

1918, Mart-Mayıs: Erivan kazasında 199 Azerbaycan köyü yağmalanmıştır.

1918, 29 Mayıs: Tiflis’te Azerbaycan Milli Şurasının ikinci toplantısında Azerbaycan’ın tarihi kenti olan Erivan’ın Ermenilere başkent gibi verilmesi kararı alınmış, Ermeniler bunun neticesinde Yelizavetpol (Gence) bölgesinin bir kısmına ait olan iddialarından vazgeçtiklerini beyan etmişlerdir.

1918, 20-25 Haziran: Ermeni silahlı birlikleri Andronik’in emriyle Culfa’da Aras nehri üzerindeki köprüyü bombalamışlar, Ordubad’daysa 2000 Azerbaycanlı’yı katletmişlerdir. Ermeniler’den kaçan 300 kişi ise Aras nehrini geçerken boğulmuştur.

1918, 26 Kasım: Ermeni askeri birlikleri tarafından Mehri bölgesinde Lehvaz köyünde 70 ev, Tey köyünde 75 ev, Mülk köyünde 30 ev, Gül köyünde 10 ev, Benövşepuş köyünde 5 ev, Tağemir köyünde 25 ev, I. Vertenezur köyünde 100 ev, II. Vertenezur köyünde 60 ev dağıtılmış, 200 Azerbaycanlı katledilmiştir.

1918, 5 Aralık: Japon lakaplı Taşnaklının yönetimi altında 1200 kişilik Ermeni askeri birliği Nahcivan’da 40 kilometre kuzeyde Almalı nahiyesinde 516 erkeği katletmiş ve genç kadınları esir almıştır. Sabahında ise 2000 erkek katledilmiş, 40 kadın ve çocuksa yakılmıştır.

1918-1920: Andronik, Dro, Nejde ve başka Ermeni askeri birliklerinin Azerbaycan topraklarında yapmış oldukları cinayetler sonucunda 565 bin Azerbaycanlı kendi topraklarından kovulmuş veya katledilmiştir.

1919, 19 Kasım: Hamazasp’ın başkanlığında Taşnak grupları Zengezur’un Okçu köyüne girerek küçük büyük 1400 Azerbaycanlıyı katlettiler.

1919-1920: Ermeni katil gruplarının tecavüzü sonucunda Batı Azerbaycan’dan 220 bin kişi mülteci konumuna düştü. 45 bin Azerbaycanlı ise açlık ve hastalıktan öldü.

1920, 19 Haziran: Azerbaycan Halk Cumhuriyetinin ilk hükümet başkanı Feteli Han Hoyski Tiflis’te “Taşnaksütyun” terörist partisinin üyeleri tarafından katledildi.

1920, 19 Haziran: Azerbaycan Halk Cumhuriyetinin Adliye Bakanı Halil Bey Hasmemmedov Tiflis’te “Taşnaksütyun” terörist partisinin üyeleri tarafından katledildi.

1930, 21 Aralık: Aldere, Levhaz, Astazur, Nüvedi ve diğer bölgeler Ermensitan’a verildi.

1947, 23 Aralık:Ermenistan SSCB’den çiftçilerin ve diğer Azerbaycanlı nüfusun Azerbaycan SSCB’nin Kür-Aras ovalığına göçürülmesi” hakkında SSCB Bakanlar Kurulu Başkanı İ. V. Stalin’in imzasıyla 4083 sayılı kararı kabul etti. Karara göre, Ermenistan SSCB’den Azerbaycan SSCB’nin kür-Araz ovalığına 1948 yılında 10 bin, 1949 yılında 40 bin, 1950 yılındaysa 50 bin Azerbaycanlının geçirilmesi planlanmıştır.

1948-1953: Ermenistan SSCB’den Azerbaycan SSCB’ye 150 bin Azerbaycanlı sınır dışı edildi.

1965, 24-25 Nisan: Erivan’da sözde Ermeni soykırımı bahanesiyle “Taşnaksütyun” partisinin yönetimi altında 400 bin kadar Ermeni sokaklarda Türkler aleyhine gösteri yaptı ve Dağlık Karabağ’ın, Nahcivan’ın ve Türkiye’nin büyük bir kısmının Ermenistan’a verilmesini talep etti.

1984, 17 Haziran: Bakü’de 106 numaralı yolcu otobüsü Ermeni terörist Vartanov tarafından bombalanmış, bunun sonucunda iki çocuk annesi bir kadın ölmüş, birkaç kişi yaralanmış ve otobüs kullanılamaz hale gelmiştir.

1988, Şubat: Hankentin’de “Krunk” (Turna) adında Ermeni terörist teşkilatı oluşturuldu.

1993, 1-3 Nisan: Taşnaksutyun terörist teşkilatının gösterişiyle Ermeni askeri birlikleri Karabağ’ın dağlık kısmının sınırlarından kenarda yerleşen Kelbecer ilini işgal ettiler. Neticede 60698 Azerbaycanlı kendi yurtlarından kovuldu. Kelbecer’in işgali sonucunda 511 kişi öldü, 321 kişi kayboldu veya esir alındı, mülki nüfustan 50 kişi yaralandı. İlk hesaplamalara göre Kelbecer ili 761 milyon dolar civarında maddi zarara uğradı.

1993, Nisan: NATO’nun Güvenlik Kurulu, 3205. toplantısında Azerbaycan Cumhuriyetinin Kelbecer ilinin Ermeni askeri birlikler tarafından işgal edilmesiyle ilgili 822 sayılı kararı kabul etti. Kararın 1. Maddesi, işgalci kuvvetlerin hem Kelbecer ilinden, hem de Azerbaycan’ın işgal olunmuş diğer illerinden derhal çıkarılması oldu.

1993, 2 Haziran: Bakü tren garının ihtiyat yolunda durmuş olan yolcu treni Ermenistan özel hizmet organları tarafından ele geçirilmiş ve Rusya vatandaşı Hatkovski tarafından patlatılmıştır.

1993, 26-28 Haziran: Ermeni askeri birlikleri Azerbaycan’ın Ağdere il merkezini ve onun köylerini işgal etti.

1993, 23-24 Temmuz: Dağlık Karabağ’ın sınırında bulunan Ağdam kenti Ermeni askeri birlikleri tarafından işgal edildi. Ağdam’ın 150 bin nüfusu kendi topraklarını terk etmeye mecbur edildi. Ağdamlılar, Ermeni askeri birliklerine karşı savaşırken 6 bin şehit verdi.

1993, 29 Temmuz: NATO’nun Güvenlik Kurulu, 3259. toplantısında Azerbaycan Cumhuriyetinin Ağdam ilinin Ermeni askeri birlikleri tarafından işgal edilmesiyle ilgili 853 sayılı kararı kabul etti. Kararın 3. Maddesi, Ağdam ilinin ve Azerbaycan Cumhuriyetinin yakın zamanda işgal edilmiş diğer bölgelerinin de kayıtsız şartsız egemenliğine kavuşmasıydı.

1993, 23 Ağustos: Karabağ’ın dağlık kısmından kenarda yerleşen Fuzuli kentini ve onun köylerini Ermeni askeri işgal etti. Sonuçta Azerbaycanlı 152860 kişi yaşadıkları toprakları toprakları terk etmek zorunda kaldı.

1993, 24 Ağustos: Dağlık Karabağ’ın sınırında bulunan Cebrayıl kenti ve onun köyleri Ermeni askeri birlikleri tarafından işgal edildi. 57125 Azerbaycanlı yaşadıkları toprakları terk etmek zorunda kaldı.

1993, 31 Ağustos: Dağlık Karabağ’ın sınırında bulunan Gubadlı kenti ve onun köyleri, Ermeni askeri birlikleri tarafından işgal edildi. Sonuçta Azerbaycanlı 31364 kişi yaşadıkları toprakları terk etmek zorunda kaldı.

1993, 14 Ekim: NATO Güvenlik Kurulu, 3292. toplantısında kabul ettiği 874 sayılı kararda işgal edilmiş Azerbaycan illerinden Ermeni kuvvetlerinin çıkarılmasının önemini tekrar vurgulamıştır.

1993, 30 Ekim: Dağlık Karabağ’ın sınırlarından olan Zengilan kenti ve onun köyleri Ermeni askeri birlikleri tarafından işgal edilmiş ve neticede Azerbaycanlı 34924 kişi yaşadıkları toprakları terk etmek zorunda kalmıştır.

1993, 12 Kasım: NATO Güvenlik Kurulu, Zengilan kentinin ve Horadiz kentinin Ermeni askeri birlikler tarafından işgal edilmesiyle ilgili 884 sayılı kararı kabul etmiştir. Bu kararın ikinci maddesi, Ermeni askeri birliklerinin Azerbaycan Cumhuriyetinin Zengilan ilini ve işgal edilmiş diğer illerinin işgalden kurtarılması amacını taşımaktadır.

1994, 1 Şubat: Bakü tren garında Ermeni teröristleri tarafından Kislovodsk-Bakü yolcu treni patlatılmış, bunun sonucunda 3 kişi ölmüş, 20’den fazla kişi ise yaralanmıştır.

1994, 9 Şubat: Hudat istasyonunda Ermeni teröristleri tarafından yolcu vagonu patlatıldı.

1919, 19 Kasım: Hamazasp’ın başkanlığında Taşnak grupları Zengezur’un Okçu köyüne girerek küçük büyük 1400 Azerbaycanlı’yı katletmiştir.

1994, 19 Mart: Bakü metrosunun “20 Ocak” istasyonunda Ermeni teröristleri tarafından yolcu treni patlatıldı. Sonuçta 14 kişi öldü, 42 kişi ise yaralandı.

1994, 13 Nisan: Dağıstan’ın “Dagestanskiye ogni” istasyonunda Moskova-Bakü yolcu treninde yine bombalı saldırı sonucu 6 kişi ölmüş, 3 kişiyse yaralanmıştır. Araştırmalar sonucunda Ermeni özel örgütlerinin bu kanlı terör eylemi için askeri esirleri kullandıkları kanıtlanmıştır.

Kaynak:

Prof. Dr., Kamil Veli Nerimanoğlu İstanbul Aydın Üniversitesi Orta Doğu ve Kafkasya Uygulama ve Araştırma Merkezi

haypedia.com
armeniaottomanpedia.com
armeniaturkishpedia.com
HAKKIMIZDA
Yardım
İletişim
© 2015 haypedia.com