Türkçe eserler yaratmış Ermeni şair ve âşıkları

Türkçenin zengin şiir tecrübesi ve şiire yatkınlığı Ermenileri ortak kültür ortamında Türkçe yazmaya sevk etmiştir. Ağırlıklı olarak 16-20. yüzyılları kapsayan geniş bir dönemde Türkçe, Osmanlı ve Kafkasya’da yaşayan diğer milletlerin de “ikinci ana dili” olmuştur. Türk halk edebiyatının bir kolu olan Azerbaycan âşık edebiyatı, Türk kökenli müelliflerle birlikte Ermeni âşıklarını da içine almaktadır. Ermeni kökenli âşıkların bazıları iki dilde (Türkçe ve Ermenice) şiirler söylediği halde, bazıları sadece Azerbaycan Türkçesiyle şiirler söylemiştir. Türkçe söyleyen Ermeni âşıklarının çokluğu Azerbaycan edebiyatının Ermeni halk yaratıcılığı üzerindeki etkisini görmek açısından son derece önemlidir. Ekber Yerevanlı’nın 1968’de Erivan’da yayımladığı çalışmayı esas almak suretiyle Türkçe yazan Ermeni âşıkların bazılarının isimleri zikredilebilir.

Nahapet Kuçak; 16-17. yüzyıllar arasında yaşamış ve koşma, varsağı, bayatı gibi türlerde eserler vermiş bir halk şairidir. Tatos’ta 17. yüzyılda yaşamıştır ve bugün geraylı türünde ( sekiz heceli şiir, semai) “garşu” redifli bir şiirinin iki varyantı mevcuttur. Hayyati; 17. yüzyılda yaşamış tasavvuf aşığıdır. Alevi-Bektaşi nefesleri etkisinde kalarak şiir söylediği anlaşılmaktadır. Çubuloğlu ise yine 16-17. yüzyıllar arasında yaşamış ve Farsça rubailerde yazmıştır. Apkar; 17. yüzyılın velud âşıklarındandır. Miskin; 17. yüzyılda yaşamıştır. Bu tarih 1678’de yazıya geçirilmiş “Bu İnsan” redifli bir vücut namesinden anlaşılmaktadır. Sefil; 17. yüzyılda yaşamış Türkçe yazan Ermeni âşıkların bir diğeridir. Yağuboğlu; 17. yüzyıl âşıklarından olup 13 dörtlükten oluşan “Necedir” redifli içinde Hristiyanlık motifleri de bulunan bir koşmaya sahiptir. Dellek Murad; 17. yüzyılda yaşamış ve koşmalarıyla, üstatnamelerle Azerbaycan’da iyi tanınan şairlerden olmuştur. Nağaş Hovnatan; (1622-1722) İran ve Batı ülkelerini gezmiş ve Gürcü Kralı VI. Vahtang’ın saray şairi ve şarkıcısı da olmuştur. “Mayilem” koşması Azerbaycanlılar tarafından da sevilmektedir. Mecnun; 17. yüzyıl âşık şairlerindendir. Arazlı Serkis; 17. yüzyılda yaşamış olup, Türkçe bir vücut namesi mevcuttur. Miran ise; 17-18. yüzyıllar arasında yaşamış olup Türk şairi Nesiminin üzerinde son derece etkisinin olduğu muhakkaktır. Sayat Nova; şiirlerini üç dilde (Türkçe-Ermenice-Gürcüce) söyleyen bir şairdir. Rus şairi Bryusov’un belirttiğine göre, Sayat Nova’nın Türkçe şiirlerinin sayısı 115’ken, Ermenice şiirlerinin sayısı 46’dır. Kul Artun; 18. asrın en ünlü şairlerinden olup Türkçe ve Farsça’da şiirler yazmıştır. Horomsime Akuletsi ise 18. yüzyılda yaşamış ve şiirlerini Azerbaycan Türkçesiyle yazmış bir kadın şairdir. Keşişoğlu adıyla Türkçe yazan birkaç Ermeni şair vardır. Tatevos; 18. yüzyılda “Muhabbet Nağmesi” adlı şiirini Türkçe ve Ermenice söylemiştir. Şamçı Melko; Türkçe, Ermenice ve Gürcüce şiirler söyleyen bir şairdir. Ermiroğlu; (1740-1826) İsfahan doğumludur ve Türk âşıkları arasında yetişmiştir. Artunoğlu ‘da İsfahan’da doğmuş 100 şiirinden 65’i Türkçe 35’i Ermenice olan bir şairdir. Demircioğlu (Hovakim Markaryan); Azerbaycan’da doğmuş ve Azerbaycan Türkçesiyle konuşan bir şairdir. Stepanos Yerets ise; (1746-1813) İran’da doğup büyümüş, Türkçe methiyeler ve didaktik şiirler yazmıştır.

Sovyet dönemine gelindiğinde, onlarca Ermeni şairi Türkçe şiirler yazmıştır. Araştırmacılar Fuat Köprülü, Y. V. Çemenzeminli, M. Seyidov, F. Türkmen vs. toplam 500’den fazla Ermeni asıllı şairin Türkçe eserler verdiğini söylemektedir.

Kaynak:

Kamil Veli Nerimanoğlu, Yeni Türkiye Ermeni Meselesi Özel Sayısı, Eylül-Aralık 2014, Cilt 60,s. 102-141

haypedia.com
armeniaottomanpedia.com
armeniaturkishpedia.com
HAKKIMIZDA
Yardım
İletişim
© 2015 haypedia.com