Van İsyanı: Nisan 1915

Birinci Dünya Savaşı sırasında Rus orduları ile Osmanlı orduları Doğu Cephesi’nde sert bir şekilde çarpışırlarken cephe gerisinde Van şehrinde Ermeniler, 1915 yılının bahar mevsiminin başlarında büyük bir isyan çıkarmışlar ve kısa süre içinde şehrin Rusların eline geçmesine sebep olmuşlardı.

 

Birinci Dünya Savaşı’ndan önce Van vilâyetindeki nüfusun ancak dörtte biri Ermeni idi.

Ermenilerin Van şehrinde çıkardıkları isyan sırasında Van şehrindeki Müslüman mahalleleri tamamen harap olmuştur.

İsyan sırasında Ermeni mahalleleri neredeyse hiç zarar görmemiştir.

Van şehrinde birçok ülkenin diplomatik temsilcisi vardı. Bunlar daha çok Ermenilerin ahvaliyle ilgileniyorlardı.

On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısından itibaren Van vilayetinde Ermeni-Müslüman, Ermeni-Ermeni ve Müslüman-Müslüman ilişkileri kötüleşme eğilimi içerisine girmişti. Bunun başlıca sebebi Ermeni ihtilâl örgütlerinin faaliyetleri sonucu bölgede asayişin neredeyse tamamen ortadan kalkmasıydı. Devlet otoritesi zayıfladıktan sonra özellikle kırsal kesimde insanlar birbirlerini öldürmeye başladılar. Osmanlı yetkilileri eşkıyalık yapan aşiretleri durdurmakta zorlanıyorlardı. Bu eşkıyalar Ermeni köylerine saldırdıkları gibi Müslüman köylerine de saldırıyorlardı.

Ancak yabancı konsoloslar sadece Ermenilerle ilgilendikleri için onların bildirdiklerinden bölgede Ermeni-Müslüman çatışması var intibaı uyanıyordu. Daha doğrusu Avrupalılar, Müslümanların Ermenileri öldürdüğüne inandırılıyorlardı.

Ermeni ihtilâlciler, Doğu Anadolu vilayetlerinde bağımsız bir Ermenistan kurmak istiyorlardı. Kendilerine model olarak da Bulgaristan’ı seçmişlerdi. Bulgaristan’da ihtilalciler Avrupalı devletlerin ilgilerini çekebilmek için Müslüman asker ve sivillere saldırmışlardı.

Osmanlı yetkilileri bu saldırılara karşılık verince kamuoyunda Müslümanlar Hıristiyanları öldürüyorlar yaygarasını koparmışlardı. Bu şekilde Avrupa Devletleri’nin desteğini alan Bulgar ihtilalcileri bağımsız Bulgaristan’ı kurma yolunda ciddi mesafe kaydetmişlerdi. Dolayısıyla Ermeni ihtilalciler de Doğu Anadolu’da tedhiş faaliyetlerine giriştiler. Bu tedhiş faaliyetlerinde kendilerine hedef olarak sadece Müslümanları değil, kendileriyle aynı şekilde düşünmeyen Ermenileri de seçtiler.

Ermeni ihtilâlcilerin büyük kısmı Rus pasaportu taşıdığı için Osmanlı makamları ihtilalcilerle etkin mücadele edemiyorlardı. Zira bu kişiler Rusya’nın himayesindeydi. Ermeni ihtilâlciler tedhiş faaliyetlerinde zaman zaman Kürt aşiretlerin desteğini de alıyorlardı. Yani Ermeniler bir yandan Kürtlere ve Ermenilere saldırıyorlar, aynı anda başka Kürtlerden de yardım alıyorlardı. Dolayısıyla Doğu Anadolu’daki Ermeni tedhiş faaliyetleri milliyetçilik teorileriyle açıklanamaz. Bir kısım Ermeni ihtilalciler bağımsız bir Ermenistan kurmak istiyorlardı. Bu konuda Avrupalıların ilgisini çekebilmek için Müslüman Kürtlere saldırıp onların da kendilerine cevap vermesini sağlıyorlardı. Böylece Ermenilerin Müslümanlar tarafından katledildiği propagandasını yapabiliyorlardı. Bütün bunları yaparken zaman zaman başka Kürtlerle işbirliği yapıyorlar ve hatta kendilerine karşı çıkan Ermenileri de öldürüyorlardı.

Bağımsız Ermenistan taraftarı Ermenilerin en dikkat çekici eylemlerinden birisi kendileri gibi düşünmeyen Van Belediye Başkanı Bedros Kapamacıyan’ı 1912 yılında katletmeleri hadisesidir. Taşnaklar, Kapamacıyan’ı ailesinin gözü önünde öldürmüşlerdi.

Soykırım korosu, Ermenilerin Van’da isyan etmediklerini, tam tersine kendilerini Osmanlı ordusuna karşı savunduklarını iddia etmektedir.

1. Van, Osmanlı toprağıydı ve şehirde ciddi bir Osmanlı garnizonu vardı. Osmanlı ordusu neden kendi toprağına saldırsın?

2. Ermeniler 1890’lardan itibaren kendi yaşadıkları mahallelere ve Van civarındaki köylere cephane ve mühimmat yığmışlardı.

3. Ermeni ihtilâlciler birçok Ermeni’yi teçhiz edip savaşa hazırlamışlardı. Nihayet Birinci Dünya Savaşı başladığında Ruslarla işbirliği içerisinde cephe gerisinde bir isyan başlatmışlar ve Osmanlı savaş gayretine ciddi bir zarar vermiştiler.

Van isyanı sırasında şehirdeki Müslüman ahalinin neredeyse tamamını teşkil eden 30 bin kişiyi katletmişlerdi.

Van isyanı, Osmanlı hükûmetini zorunlu göç kararını almaya zorlayan sebeplerden başta gelenlerdendir.

Kaynak: JustinMcCarthy, Esat Arslan, Cemalettin Taşkıran, Ömer Turan, The Armenian Rebellion at Van, Salt Lake City,The University of Utah, 2006.

 

PDF -> English, Türkçe

BENZER KONULU MADDELER:

haypedia.com
armeniaottomanpedia.com
armeniaturkishpedia.com
HAKKIMIZDA
Yardım
İletişim
© 2015 haypedia.com