Sovyet Ermenistanı’nın Dünya Ermenilerinin Merkezi Olma Çabaları

1920’lerin başında Ermenistan tamamen Sovyet kontrolüne geçti. Ermenistan ekonomik olarak çok zayıftı. Siyasî ve sosyal olarak da küçük cumhuriyet bir bütünlük arz etmiyordu. Bolşevikler, Ermenilerin kendi cumhuriyetlerini idare etmelerine izin verdiler. Ermenice resmi dil haline getirildi. Kültürlerini öğrenip öğretmelerine yönelik herhangi bir engel getirilmedi.Yakındoğu’daki Ermenilerin Erivan’a göç etmeleri teşvik edildi. Bu sayede Ermenistan, Ronald Grigor Suny’nin ifadesiyle daha “Ermeni” oldu.

 

İki dünya savaşı arası dönemde Bolşevikler, Faşistlere karşı mücadeleye devam ettiler. Bu konuda Ermenilerin tam desteğini alabilmek için Ermeni kilisesiyle işbirliğine gitmeyi ihmal etmediler. Bolşeviklerin organize din hakkındaki görüşleri göz önüne alındığında aslında bu ilginç bir gelişmeydi.

İkinci Dünya Savaşı başladığında Bolşevikler, Ermeni kilisesi ile yakınlaşmayı devam ettirdi. Hatta Stalin, Başpiskopos Çörekçiyan’ı Kremlin’de kabul etti. Bolşeviklerin bu açılımlarına Ermeni kilisesi kayıtsız kalmadı ve savaş sırasında Nazilere karşı olan mücadeleyi destekledi.

Ermeni kilisesi Bolşeviklerle Nazilere karşı işbirliği yaparken Avrupa’daki Taşnak Ermenileri, Nazilerle anlaştılar. Amaçları Nazilerle birleşerek Ermenistan’ı Sovyet güdümünden çıkarmak ve tam bağımsız Ermenistan’ı kurmaktı. Ukrayna’da ve Kuzey Kafkasya’da birçok Ermeni Nazi saflarına katılarak Sovyetlere karşı savaştı. Ancak Sovyet-Nazi savaşı Sovyetlerin lehine neticelendi. Bu yüzden birçok Kafkas Ermenisi geri çekilen Almanlarla birlikte gitmek zorunda kaldılar. Bunların büyük çoğunluğu daha sonra Amerika Birleşik Devletleri’ne göç ettiler.

Savaştan sonra Stalin, Taşnakların Nazilerle işbirliği yapmış olmalarına rağmen Ermenistan’ın dünyadaki tüm Ermenilerin merkezi olmasına gayret etti. Ermenistan’a göçü teşvik etti. Böylece Ermenistan’ı güçlendirebileceğini düşünüyordu. Stalin, Ermenileri sevdiği için Ermenistan’ı desteklemiyordu.

Amacı, savaş sonrasında Kars ve Ardahan’ı Sovyetler Birliği’ne dâhil etmekti. Bu planını gerçekleştirebilmek için Ermenistan’ı kullanmayı düşünüyordu.

Stalin’in “anavatana dönüş” çağrısına yaklaşık 150,000 Ermeni olumlu cevap verdi.

Bu Ermeniler, Stalin’in Türkiye karşıtı politikalarına 1953 yılında Stalin’in ölümüne kadar destek vereceklerdi.

Stalin ölüp yerine Kruşçev’in geçmesiyle Sovyetlerin Türkiye’ye karşı politikalarında nispi bir yumuşama görüldü. Bu yumuşama yüzünden Ermenistan’da Türkiye karşıtı ciddî bir söyleme rastlanmaz.

Ancak 1965 yılına, yani 1915 zorunlu göçünün ellinci yıl dönümüne yaklaşıldığında işler değişmeye başladı.

1965 yılında Sovyet Ermenistan’ındaki Ermeni elitler “soykırım”ı anma etkinlikleri düzenlediler. “Soykırım” meselesini sahiplenerek dünya Ermenilerinin merkezinin hâlâ Erivan olduğu mesajını vermek istediler. “Soykırım”ın tanınması ve duyuBerlin rulması adına yaptıkları icraatlardan biri büyük bir “soykırım” anıtı dikmek oldu. Bu anıt, Erivan’a hâkim bir tepeye yapılmıştır ve ancak uzun bir yürüyüşten sonra anıta ulaşılmaktadır. Bu uzun yürüyüşle Ermenilere, 1915’teki “uzun yürüyüş” hatırlatılmaya çalışılmaktadır.

Kaynaklar: Ronald Grigor Suny, “Soviet Armenia”, in Richard Hovannisian (ed.), The Armenian People, From Ancient to Modern Times, Volume II, New York, St. Martin’s Press, 1997; Rouben Paul Adalian, Historical Dictionary of Armenia, Scarecrow Press, 2010;Sedat Laçiner, Ermeni Sorunu, Diaspora ve Türk Dış Politikası, Ankara: USAK, 2008; R. Hreir Dekmejian, “The Armenian Diaspora”, in Richard Hovannisian (ed.), The Armenian People, From Ancient to Modern Times, Volume II, New York, St. Martin’s Press, 1997.

 

PDF -> English, Türkçe

haypedia.com
armeniaottomanpedia.com
armeniaturkishpedia.com
HAKKIMIZDA
Yardım
İletişim
© 2015 haypedia.com