Ermenilerin Geri Dönüşü

Birinci Dünya harbinin sona ermesinden sonra Osmanlı Hükümeti tehcire tabi tutulan Ermenilerden isteyenlerin tekrar eski yerlerine dönmeleri için bir kararname çıkardı. 22 Kanûn-ı evvel 1334'de (4 Ocak 1919) Dahiliye Nazırı Mustafa Paşa'nın Sadaret'e gönderdiği yazıda, Ermenilerden dönmek isteyenlerin eski yerlerine nakledilmeleri konusunda ilgili yerlere talimat verildiği ve gereken tedbirlerin alındığı belirtilmektedir. 

Bu gidenlerle, Anadolu'da eski yerlerine dönenleri ve İtilaf Devletleri orduları içinde savaşırken ölenleri bir cetvel halinde listelediğimizde, 1915 öncesinde Anadolu'da yaşadığı belirtilen Ermeni nüfusuna yakın bir sayı elde edilmektedir ki, bu da kayıpların aslında öldürülmek yerine başka ülkelere göç ettiğini ortaya koymaktadır. Bu sebeple iddia olunduğu üzere büyük sayıda Ermeni kaybının meydana gelmediği ve 1918 yılında öldüğü iddia edilenlerin halen yaşadıkları sonucuna ulaşılmaktadır. Nitekim Osmanlı topraklarındaki limanlardan başta Amerika olmak üzere diğer ülkelere giden gemilere ait yolcu listelerinde, bu göç eden Ermeniler tespit edilebilmekte, bunların adları ve soyadları ile yaşları, cinsiyetleri, seyahat ettikleri geminin sefer sayısı yer almaktadır.Yukarıda kısaca bazı örneklerle açıklamaya çalıştığımız kadarıyla, Anadolu dışına çıkarılan Ermenilerden önemli bir kısmının geri döndüğü görülmektedir. Dönmeyen veya kayıp olarak çeşitli belgelerde yer alan Ermeniler ne olmuştur? Yaptığımız araştırmalara göre, eski yerlerine dönmeyenlerden büyük bir çoğunluğun Amerika, Fransa, Güney Amerika ülkeleri ile Avustralya, Hindistan, İran ve Rusya gibi ülkelere göç ettikleri ortaya çıkmaktadır.Nitekim bir Amerikan arşiv belgesi Seviden önce Anadolu'da yaşayan ve eski yerlerine yeniden dönen Ermenileri 644.900 olarak vermektedir327. Keza İngiltere Karadeniz Ordusu İstihbarat Birimi'nin Savaş Kabinesi'ne sunduğu bir raporda da, çeşitli Anadolu şehirlerinin 1914 nüfusuyla 1918 yılı nüfusu karşılaştırmalı olarak verilmiştir. Bu belgede, Edirne ve İstanbul dahil Anadolu'daki 1914 Ermeni nüfusu 773.430,1918'deki nüfusu da 658.900 şeklinde açıklanmıştır. Verilen istatistik! rakamlardan Anadolu'nun birçok şehrinde 1914 yılma göre 1918 yılında Ermeni nüfusunun arttığı görülmektedir. Mesela Ankara'da 1914'te Ermeni nüfusu 54.000 iken, 1918'de 80.000; Trabzon'da 1914'te 40.200 iken, 1918'de 58.000; Sivas'ta 1914'te 151.700 iken, 1918'de 162.000; Adana'da 1914'te 57.700 iken, 1918'de 72.000 olarak verilmiştir. Özellikle Amerika Milli Arşivi'nde yer alan diğer bir belgede ise, Anadolu şehirlerindeki Ermeni nüfusunun ne kadarının tehcir edildiği, ne kadarının yerlerinde kaldığı, gidenlerden ne kadarının geri döndüğü, ayrıca kayıp ve ölü sayılarıyla, 1919 yılından sonra dışardan gelip yerleşenlerin ne kadar olduğu kaydedilmiştir. Mesela Adana merkezde savaş öncesi 25.000 Ermeni'nin yaşadığı, 17.000'inin sürgün edildiği, 8.000'inin yerinde bırakıldığı, savaş sonrasında 17.000 Ermeni'den 12.000'inin geri döndüğü, 5.000'inin kayıp olduğu, dolayısıyla 1919 yılında Adana'da toplam Ermeni nüfusunun 20.000'e ulaştığı, 1919 yılından sonra Adana'ya yeni gelen Ermeniler'in ise 30.000 olduğu ve bunlarla birlikte Ermeni nüfusunun 50.000'e çıktığı belirtilmektedir. Bu belgeden, Ermeniler'in eski yerlerine geri döndükleri anlaşılmakta, ayrıca tehcir edilenler dışında tehcire tabi tutulmayan küçümsenmeyecek sayıda bir Ermeni nüfusun da yerlerinde kaldığı anlaşılmaktadır. Bu durum bir soykırım tezini tamamen ortadan kaldırmaktadır. Zira, nüfusun tamamen nakledilmemesi ve yerlerinde bırakılması, böyle bir iddianın tutarsızlığını ortaya koymaktadır. Ayrıca nakledilen nüfusun büyük kısmının geri dönmeleri de, tehcir sırasında büyük çapta Ermeni kaybı olduğu iddialarını çürütmektedir. Kaldı ki, asıl dikkati çeken, bazı şehirlere, yerli nüfustan daha fazla bir nüfusun, hangi ülkeden geldikleri belirtilmeyen yeni Ermeni göçmenlerin yerleştirilmiş olmasıdır.Geri dönüş kararnamesiyle ne kadar Ermeni'nin eski yerlerine döndüğü hakkında, değişik kaynaklarda farklı rakamlar verilmektedir. Bu konuda Osmanlı arşivlerinden çok yabancı arşiv belgelerinde daha fazla bilgi bulunmaktadır. Bu kaynaklarlardan, Mondros Mütarekesi sonrasında, Anadolu'dan göç etmemiş ve halen evlerinde oturan önemli miktarda bir Ermeni nüfusun bulunduğu, kararnameyle birlikte tehcir bölgelerinden eski yurtlarına geri dönen, yine önemli sayıda Ermeni'nin olduğu, hatta İtilaf Devletleri'nce işgal edilen yerlere, 1914'den daha fazla sayıda Ermeni'nin geldiği tespit edilmektedir.

Kaynak:Prof,Dr; Yusuf Halaçoğlu,Ermeni Tehciri,BKY Yayınları, 2008

haypedia.com
armeniaottomanpedia.com
armeniaturkishpedia.com
HAKKIMIZDA
Yardım
İletişim
© 2015 haypedia.com