Edvard Vladimiroviç Sevortyan

22 Ekim 1901 yılında Kırım’da dünyaya gelen ve Sovyet Türkolojisinden yetişen Sevortyan, filoloji ve etimoloji çalışmalarıyla Türkolojinin gelişmesine katkı sağlamış, aslen Ermeni kökenli Türkologlardandır. 23 Mart 1978 yılında vefat etmiştir.

. [1]adlı doktora tezi ile buradan mezun olmuşturPoryadok Slov v Rasprostranyonnom Predlojenii Anatoliysko-Turetskogo Literaturnogo Yazıka 1931 yılında Moskova Dilbilim Bilimsel Araştırma Enstitüsünde Türkoloji doktorasına başlamış,

Sözlük, Clauson’un .[2]adlı etimolojik sözlüğü 1974 yılında yayımlamıştır. Sözlüğün önsözünde Türk dillerinin kök bilgisi araştırmalarıyla bazı kuramsal-yöntemsel sorunlar üzerinde durulmuştur. Burada fiil ve ad kökleri, kökbilgisi çözümü, Türk-Moğol dil ilişkileri vb. gibi kimi sorunlara da değinilmiştirEtimologiçeskiy Slovar Tyurkskih Yazıkov (Obşetyurkskiye i Mejtyurkskiye Osnovı na Glasnıye) İlk çalışmalarında daha çok Türkiye ve Kırım-Tatar lehçeleri üzerine yoğunlaşan Sevortyan, daha sonra Türk dilinin grameri ve dilbilim üzerine yoğunlaşmış, ömrünün son yıllarında ise etimolojik çalışmalara yoğunluk verip An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish maddesinde 3 madde başı, toplamda 498 madde başı kelime vardır. l sözcüğü ile başlayan sözlüğün lavaş harflerini içeren son cildi 2003 yılında yayımlanmıştır. Son ciltte de diğer ciltlerde kullanılan yöntem devam ettirilmiş, madde başı alınan sözcük için karşılaştırma yoluna gidilmiş, sözcüğün tarihi ve çağdaş Türk lehçelerindeki görünümleri detaylı olarak verilmiştir. l, m, n, p, s [4]) harflerini içerecek biçimde düzenlenmiş olan sözlüğünkı, ko, ku(q ) ve VI. cilt ke, ki, kö, kü(k, ve V. cilt c, j, y; IV. cilt v, g, d; III. cilt b olarak çevrilebilse de aslında kökenbilimsel olmaktan çok karşılaştırmalı olarak nitelenebilir. Madde başı olan kelimeler Türkmencedir ve ana biçimler verilmez. Sözlük malzeme açısından zengin, kökenbilim açısından zayıftır. I. cilt ünlüleri; II. cilt Türk Dillerinin Etimolojik SözlüğüII. cildi 1978’de, III. cildi 1980’de, IV. cildi 1989’da, V. cildi 1997’de yayımlanan sözlük Türkçeye ][3. adlı çalışmaları kullanılmadan yazılmıştırTurcic A Gramer of Orkhon, Talat Tekin’in Kutadgu Bilig, R. R. Arat’ın Komanisches WörterbuchGronbech’in Chagatay Manuel, J. Eckmann’ın Khaladj Materials, , Doerfer’in

Sözlüğün karşılaştırma özelliği çok geniştir. Madde başı alınan sözcüğün Türk yazı dillerindeki görünümleri teker teker verildikten sonra yapılan çalışmalarda sözcüğün nerede geçtiğibelirtilir:

adlı çalışmalarının kaynakçada yer almaması sözlüğün güvenirliğini tartışmalı duruma sokmaktadır. A Gramer of Orkhon Turcic, Talat Tekin’in Kutadgu Bilig, R. R. Arat’ın Komanisches Wörterbuch, Gronbech’in Chagatay Manuel, J. Eckmann’ın Khaladj Materials, Doerfer’in An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish bilgisine yer verilmemesi; onların yerine daha önce yapılmış çalışmaların sayfa numaralarına atıfta bulunulması sözlüğün dizin özelliğini de kaybetmesine yol açmıştır. Çalışmada kullanılan kaynakların bugün çok büyük bir bölümünün yeni baskısının yapılması ve bu baskıların sözlükte kullanılan ile sayfa numarası olarak uyuşmaması; sadece sayfa numarası verildiği için sözcüğün nerede geçtiğinin tam olarak bilinememesi; kaynak olarak alınan çalışmaların büyük bir bölümünün bugünkü gelinen noktayla karşılaştırıldıklarında sadece tarihi değerleri ile var olmaları; yukarıda belirtildiği gibi Clauson’un eser adının kısaltılması, varak numarasıiçin ya da yazma eserleryazıt adının kısaltılması, sözcüğün yazıtın hangi satırında geçtiğiSözlükte kaynak gösterme yöntemi olarak çoğunlukla daha önce yapılan çalışmaların sayfa numarası verilmesi, Eski Türk Yazıtları için kullanılan

Grammatika Azerbaydjanskogo Yazıka “ünlü uyumu” bölümlerine geçilmiştir. Ünsüzler ve ünsüz değişmeleri üzerinde fazla durulmadığı görülmektedir. Morfoloji bölümünü diğer gramerler kitaplarına göre belirgin kılan bir husus yoktur. Çalışmanın en mühim kısmı sanırız sentaks bölümüdür. singarmonizm (s. 26) adlı bölüm, ardından hece kuruluşu, 1971 yılında Şirilieva ile birlikte yayımladığı Azerbaycan yazı dilinin gramerini konu alan bu alanda yapılmış ilk gramer çalışmaları arasındadır. Çalışma, I. bölüm fonetik, II. morfoloji, III. bölüm sentaks olmak üzere üç ana kısımdan müteşekkildir. Azerbaycan yazı dilinin oluşumu ile ilgili bir giriş yapılmadan ana konulara geçilmektedir. I. bölümün girişi ünlüler ve ünlü uyumları ile başlamakta, ardından ünlülerin sınıflandırılmasına geçilmektedir. Ünlü uyumu başlığından önce ünlülerin ve ünsüzlerin karakterik özellikleri üzerinde durulmuştur. Bundan sonra

adlı çalışması Mehman Musayev tarafından tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Kırım-Tatar Türkçesinin detaylı olarak işlendiği bu makalede Sevortyan, Kırım-Tatar diyalektlerini Güney, Orta ve Kuzey olmak üzere üç ana ağız grubuna ayırmıştır. Diyalektlerin belirlenmesinde fonetik olarak sözbaşında y ~ c ses değişmesi, sözbaşında t ~ d değişmesi, dudak benzeşmesi olmak üzere 3; morfolojik olarak kişi zamirlerinin yönelme durumu, işaret zamirleri, yer zarfı, yüklem kişi ekleri, birliktelik edatının kullanımı olmak üzere 5 esas kullanılmıştır. Krımsko-Tatarskiy Yazıka 1966 yılında yayımladığı

[1], S. 11, Bişkek, 2004, s. 53-60, Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi A. N. Kononov, “Edvard Vladimiroviç Sevortyan Hakkında Söz”

[2], Nisan 1977, C: XXXV, S: 307, s. 393.Türk DiliRusya'da Türkçe Üzerine Yayınlar: Türk Dillerinin Kökbilgisi Sözlüğü [Yervant Vladimiroviç Sevortyan]”, (Kitaplar - Tenkit)    Mehmet Türker Acaroğlu,

[3], s. 276.TDAY Belleten Talat Tekin ”E. V. Sevortyan, Etimologiçeskiy slovar, tyurkskix yazıkov (Obşçe{yurkskiye i mejtyurkskiye osnovr na glasnıye), 767 s., Moskova I974 (Akademiya Nauk SSSR, İnstitut Yazıkoznaniya, İzdatel'stvo "Nauka"),

[4], Grafiker Y., Ankara, 2007, s. 622.Mustafa İsen Armağanı Emine Yılmaz, “Kökenbilim (Etimoloji) Sözlüğü ve Türkçenin Kökenbilim Sözlükleri”,

Kaynak:

Yeni Türkiye Ermeni Meselesi Özel Sayısı, Eylül-Aralık 2014, Cilt Yaşar Şimşek,774s.60

haypedia.com
armeniaottomanpedia.com
armeniaturkishpedia.com
HAKKIMIZDA
Yardım
İletişim
© 2015 haypedia.com