Agop Dilaçar

22 Mayıs 1895 İstanbul/Büyükdere doğumlu olan dil bilgini, ardında bıraktığı onlarca çalışma ile Türk dili araştırmalarında bir devrin önde gelen isimlerinden oldu. 12 Eylül 1979’daki ölümüne dek aralıksız sürdürdüğü Türk dili araştırmaları bugün de değerini yitirmedi.

Ankara, 1973, s. 275-281 bunlardan yalnızca birkaçıdır.Sir Gerard Clauson:An Etymological Dictionary of Pre-Thirteen Century, TDAY, 1972, TD c. XXVI/252, Ankara, 1972, s. 516-518; Bir Sözlük Üzerine (Karl Steuerwald: Türkish-Deutsches Wörterbuch), TD c. XVII, Ankara, 1968, s. 727-728; Turkish Grammer (G. L. Lewis), TD c. VI, Ankara, 1956, s. 30-32; İtalyanca Türk Edebiyatı Tarihi (Alessio Bombaci: Storia della Letteratura turca), TD c. IV/43, Ankara, 1955, s. 412-415; Türk Dil Devrimi Hakkında Yeni Bir Eser (Uriel Heyd: Language Reform in Modern Turkey) TD c. III/30, Ankara, 1954, s. 359-361; Türkçe Hakkında Yeni Eserler (I. J. Deny: Langues turques II. G. L. Lewis: Teach Yourself Turkish),.[3]. Yurtdışında yayımlanan pek çok çalışma, Dilaçar tarafından Türkiye Türkolojisine tanıtılmış, bu çalışmaların önemi üzerinde durulmuştur. Yurtdışındaki Türkoloji yayınlarını çok iyi takip eden Dilaçar’ın Ermenice, İngilizce, Rumca, İspanyolca, Latince, Almanca, Rusça, Bulgarca dillerini bilmesi bundan en temel etkendir[2] 1936-1951 yılları arasında Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinde dilbilim dersleri veren Dilaçar Türk dili, dilbilimi araştırmalarına, Türkçemizi çağdaşlaştırma çalışmalarına kaynak yayınlar vermiştir[1].Asıl soyadı Martayan olup Dilaçar soyadı Atatürk tarafından verilmiştir

.[5] (Türk Yazıtlarının 1200. Yıldönümü) başlıklı yazısı olur. Bu yazı ile Atatürk’ün dikkatini çeken Dilaçar (o zamanki soyadı ile Martayan), I. Türk Dil Kurultayı’na davet edilir. İşte bu davet ve ardında gerçekleşecek olaylar Dilaçar’ın ömründe bir dönüm noktası haline gelirTurk Kraganuçyun 1200 Amyagı, TD seri:III/12-13, Ankara, 1940, s. 1-6; vd. Daha sonra dil, dilcilik, gramer, Türk lehçeleri gibi konulara yönelmiştir. Ancak Atatürk’ün dikkatini çeken yazısı 1932 yılında, Arevelk Dergisi’nde yayımladığı Dilin Özleşmesi, TD 27-28, İstanbul, 1938, s. 77-96; Güneş-Dil Teorisine Göre Agriculture Kelimesinin TetkikiTD 21-22, İstanbul, 1937, s. 80-92; Les Bases Bio- Psychologiques de la Théorie Güneş-Dil, , Üçüncü Türk Dil Kurultayı, Tezler, Müzakere Zabıtları, İstanbul, 1937, s. 229-260; Güneş-Dil Antropolojisi İstanbul, 1936; Les bases Bio-Psychologiques de la Théorie Güneş Dil (Güneş Dil Teorisi'nin Biyopsikolojik Kökenleri) [4]Akademik çalışmalarının başlangıcında daha çok Güneş-Dil Teorisi, Türk dilinin sadeleşmesi gibi meselelerde yayımlar yapmıştır, hatta Türkçeyi özleştirme çalışmalarının başlı başına kaynakçası olabilmiştir

i her yönüyle ele almakta, Türkçede ileride yazılacak gramer kitaplarına ana kaynak olmaktadır. Çalışmada, gramerin milattan önceki dönemlerden başlayarak bir tarihçesi; gramerin ne anlama geldiği, kapsamının ne olduğu; yurtdışında yapılan gramer çalışmaları; gramerin nasıl öğretilmesi gerektiği ve önemi; gramer türleri hakkında detaylı bilgi verilmektedir. gramer, TDAY, 1971, Ankara, s. 83-145 adlı çalışma en değerli çalışmalarından biridir. Bu çalışma Gramer: Tanımı, Adı, Kapsamı, Türleri, Yöntemi, Eğitimdeki Yeri ve Tarihçesi

. Çalışmanın başında Karahanlılar, Karahanlı Türkçesi, Balasagunlu Yusuf üzerine geniş malumat bulunan eserin içinde verilen örneklerde sadece çeviri yoluna gidilmemiş, aynı zamanda verilen metnin hemen altında kısa sözlükler de yer almıştır. Bu yönüyle bakıldığında çalışma, kuru bir Kutadgu Bilig tanıtımından çok Kutadgu Bilig’i sevdirmeyi ve öğretmeyi amaçlayan da bir çalışmadır. [6]adlı çalışması ise Kutadgu Bilig üzerine yazılan yazılar arasında belki de en çok okunanıdır. Çünkü bu çalışma, Kutadgu Bilig’i çeşitli yönleriyle inceleyen, değerlendiren, dünya yazını içerisinde yerini belirleyen ilk çalışmadır900. Yıldönümü Dolayısiyle Kutadgu Bilig İncelemesi (1972)

(1971) adlı çalışmasının kısa bir özetini vermektedir. Çalışma, konunun Türkiye’de tanınması ve başka çalışmalara ön ayak olması bakımından son derece önemlidir. Aspekt im Türkischenü kısaca tanıtıp, bunları artık bizde okutulan dilbilgisi kitaplarına almak gerektiğini göstermektir” diyen Dilaçar, bu makalede ancak Lars Johanson’un görünüş’la ve kılınış’, TDAY, 1973-1974, Ankara, s. 159-171. Makalesinin hemen başında “amacım, Türk Fiilinde Kılınış’la Görünüş ve Dilbilgisi Kitaplarımız hususunu da Türkiye Türkolojisinin önüne yapılması gereken işlerden biri olarak koyan Agop Dilaçar’dır: görünüş ve kılınışTürkiye’de hala yeterli çalışma yapılmamış alanlardan biri olan

terimi ve bu terimin muhtevası üzerinde durmuştur. Çalışmanın başında daha önce yapılan Türk lehçeleri tasniflerinde bu terimin kullanımı ve tasniflerde ele alınan ölçütler üzerinde duran Dilaçar, Batı Türkçesini I. Batı Sibirya’dan başlayarak Tuna havzasındaki yeni yurtlarına yerleşinceye kadar süren müddet zarfında Macarların diline girmiş olan Batı Türkçesi unsurları; II. Kafkasya’daki Batı Türkçesi unsurları ve buna bağlı olarak Hazar Türkçesindeki Batı Türkçesi unsurları yani Hazarca; III. Tuna Batı Türkçesi yani Bulgar Türkçesi; IV. Eski Volga Türkçesi veya Volga Bulgarcası, bunun devamı olan Çuvaşça ve Çuvaşçadan Fin-Ugor dillerine girmiş olan Batı Türkçesi unsurları; VI. Samoyed dillerinde mahfuz olan Batı Türkçesi yadigarları olmak üzere 6 alt bölüme indirgemiştir. Batı Türkçesi, TDAY 1953, s. 73-92 adlı çalışması ile Batı Türkçesi

Agop Dilaçar’ın bütün yayımları ayrı ayrı değerlidir, ancak tamamını burada tanıtamayacağımızdan akademik çalışmalarının bir listesini vermekle yetinelim.[7]Türk Dil Kurumunun kurulmasıyla birlikte Atatürk’ün buyruğu ile bu kurumda işe başlayan ve ölümüne değin başuzmanlık görevini büyük yetki ile yürüten

[1]Akçağ Y., Ankara, s. 99.  ,Türkiye Türkologları ve Türk Diline Emek Verenler I Tuncer Gülensoy,

[2], Aralık 1979, C: XL, S: 339, s. 331.Türk Dili Kaya Türkay, “A. Dilâçar (1895-1979)”,

[3]Türk Dil Kurumu Yayınları, 1982, s. 11-12.A. Dilâçar, Kaya Türkay,

[4] Kaya Türkay, a.g.m., s. 331.

[5] Bu yazının içeriği ve Dilaçar’ın kurultaya davetinin detaylı bilgisi için bakınız:

Kaya Türkay, a.g.e. s. 17-19.

[6] (Kitaplar - Tenkit) Temmuz 1972, C: XXVI, S: 250, s. 364.Türk Dili Hikmet Dizdaroğlu, “Bir Türk Hümanizmacısı ve Yapıtı [Agop Dilâçar: Kutadgu Bilig İncelemesi]”,

[7], Ekim 1979, C: XL, S: 337, s. 197-198.Türk Dili Ömer Asım Aksoy, “Bir Altın Açkı Yitirdik [A. Dilâçar’a Dair]”,

:Kaynak

Yeni Türkiye Ermeni Meselesi Özel Sayısı, Eylül-Aralık 2014, Cilt Yaşar Şimşek,774s.60

haypedia.com
armeniaottomanpedia.com
armeniaturkishpedia.com
HAKKIMIZDA
Yardım
İletişim
© 2015 haypedia.com