Gümrü Antlaşması

Türkiye Büyük Millet Meclis ile Ermenistan-Demokratik-Cumhuriyeti'>Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti arasında 22 Kasım 1922 tarihinde imzalanmış barış ve dostluk antlaşmasıdır. Söz konusu antlaşma, Türkiye Büyük Millet Meclisinin ilk yaptığı siyasi antlaşmadır. Gümrü antlaşması ile birlikte TBMM'yi tanıyan ilk devlet Ermenistan olmuştur. 

1917 yılında Rus Çarlığı I. Dünya Savaşından çekilmek için ittifak grubuyla görüşmüş ve Brest- Litowsk Antlaşmasını imzalamıştır. Adı geçen antlaşmada Berlin Antlaşmasından sonra Osmanlı devletinin, Rusya’ya bıraktığı Doğu Anadolu’da ki birkaç şehir Türklere geri verilmişti fakat Mondros Mütarekesinden sonra devlet bölgede bulunan Kafkas Cephesi askerlerini geri çekti. Bunun sonucunda Ermenistan 1919 yılında Doğu Anadolu'nun bir bölümünü işgal etti. TBMM kurulduktan sonra Sovyet hükümetiyle iyi ilişkiler kurmak adına Bekir Sami Bey (kunduh) başkanlığında Moskova'ya bir heyet gönderdi. Bu heyet TBMM'nin Anadolu'da verdiği mücadelede Sovyetlerin maddi manevi yardımını almak amacındaydı. İki taraf arasında olumlu ilişkiler başladı. Bu görüşmeler sırasında Sovyet dışişleri sorumlusu Çiçerin Doğu Anadolu'da bazı bölgelerin Ermenilere verilmesini talep etti. Bu istek TBMM ile Sovyet hükümeti arasında ki ilişkiyi soğuttu. TBMM, Ermenistan’a savaş açma kararı aldı ve bölgede bulunan Kazım Karabekir ve 15. Kolorduyu görevlendirdi. Karabekir önderliğindeki ordu, hızlı bir şekilde Kars, Ardahan, Batum, ,Artvin, Sarıkamış'ı ele geçirdi ve Gümrü'ye girdi. Ermenistan Taşnak hükümeti barış istemek zorunda kaldı. 22 Kasım 1920 tarihinde Gümrü Antlaşması imzalandı. Söz konusu antlaşma ile Kars sancağının tümü, savaştan önce Ermenilerin elinde olan Tuzluca kazası(günümüzde Iğdır iline bağlıdır) Türklere verildi.

(15.Kolordu Komutanı, Kazım Karabekir)

Antlaşmanın onuncu maddesiyle Ermenistan Sevr Antlaşmasının hükümsüz olduğunu beyan etti. Ayrıca Türkiye’nin hiçbir yerinde Ermenilerin çoğunlukta olmadığını yazılı olarak tasdikledi. Erzurum- Bakü demiryolu hattı açıldı ve böylece Sovyetler Rusya'dan gelecek yardımın kolaylaşması sağlandı. Doğu sınırı Aras nehrinden Çıldır gölüne kadar uzanacak şekilde çizildi. Antlaşmanın onaylanmasından sonra iki ülke arasında siyasi ilişkilerin başlayacağı belirtildi. Konsolosluk ve elçilik açılacağı belirtildi. Ermenistan ordusunun belirli bir sayıda tutulacağı, askerliğin mecburi tutulmayacağı üzerinde duruldu.

Söz konusu antlaşmadan bir gün sonra Sovyet Rusya, Ermenistan’ı işgal etti. Ermenistan Sovyet Cumhuriyeti kuruldu ve antlaşma onaylanamadı. İşgalden sonra Türkiye’nin doğu sınırlarıyla ilgili hususlar için muhatap alınacağı ülke Sovyet Rusya oldu. 1921 senesinde imzalanan Moskova Antlaşması ve 1922 yılında imzalanan Kars Antlaşması ile doğu sınırı kesin halini almıştır.

Kaynakça

http://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCmr%C3%BC_Antla%C5%9Fmas%C4%B1

http://tr.wikisource.org/wiki/G%C3%BCmr%C3%BC_Antla%C5%9Fmas%C4%B1

http://www.ataturk.net/mmuc/gumru.html 

haypedia.com
armeniaottomanpedia.com
armeniaturkishpedia.com
HAKKIMIZDA
Yardım
İletişim
© 2015 haypedia.com